Bilişim Hukuku Nedir? Türkiye'de Kapsamı, Mevzuatı ve Uygulaması

Bilişim hukuku, bilgisayar sistemleri, ağlar, yazılım ve elektronik veri üzerinden kurulan ilişkilerin hukuki çerçevesini belirleyen disiplindir. Türkiye'de tek bir bilişim kanunu bulunmaz. Alan, birden çok kanunun kesişiminde uygulanır.

Bu yapı, uygulamada iki sonuç doğurur. Birincisi, tek bir metne bakarak yükümlülük listesi çıkarmak mümkün değildir. İkincisi, aynı olay farklı mevzuat altında farklı sonuçlar üretebilir. Bir veri ihlali aynı anda idari yaptırım, ceza soruşturması ve özel hukuk sorumluluğu doğurabilir.

Bilişim hukukunun kapsamı nedir?

Alan, dört ana başlık altında toplanabilir.

Kişisel verilerin korunması. 6698 sayılı Kanun, kişisel verinin işlenmesine ilişkin genel çerçeveyi kurar. Veri sorumlusu ve veri işleyen ayrımı, işleme şartları, aydınlatma yükümlülüğü, veri güvenliği tedbirleri ve ilgili kişinin hakları bu kanunda düzenlenir.

İnternet yayınları ve içerik sorumluluğu. 5651 sayılı Kanun, içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcı kavramlarını tanımlar. İçeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi usulleri bu kanunda yer alır.

Bilişim suçları. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 243 ile 246. maddeleri, bilişim sistemlerine yönelik fiilleri suç olarak düzenler. Ayrıca verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, ele geçirilmesi ve yayılması Kanun'un 135 ile 140. maddelerinde ayrıca cezalandırılır.

Elektronik ticaret ve elektronik işlemler. 6563 sayılı Kanun ticari elektronik ileti ve hizmet sağlayıcı yükümlülüklerini, 5070 sayılı Kanun elektronik imzanın hukuki sonucunu düzenler.

Hangi kurumlar yetkilidir?

Kişisel Verileri Koruma Kurumu, veri işleme faaliyetlerini denetler ve idari para cezası uygulayabilir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, elektronik haberleşme sektörünü düzenler ve erişim engelleme kararlarının uygulanmasında görev alır. Ticaret Bakanlığı, elektronik ticaret mevzuatının uygulanmasından sorumludur.

Bu dağınık yetki yapısı, tek bir projede birden fazla denetim merciine karşı sorumlu olma ihtimalini doğurur.

Yazılım projesinde bilişim hukuku ne zaman devreye girer?

Yaygın hata, uyum çalışmasını proje sonuna bırakmaktır. Oysa aşağıdaki kararların tamamı mimari kararlardır.

1. Hangi kişisel veri kategorileri işlenecek
2. Her kategori hangi hukuki sebebe dayanacak
3. Saklama süresi ne olacak ve süreyi hangi bileşen uygulayacak
4. Silme talebi geldiğinde hangi tablolara dokunulacak
5. Yurt dışına aktarım olacak mı, olacaksa hangi mekanizmayla

Bu sorular veri modeli kurulurken sorulmazsa, cevaplar sonradan sistemin dışında bir belgeye yazılır. Belge ile sistem birbirinden ayrıldığı anda uyum iddiası kanıtlanamaz hâle gelir.

Denetlenebilirlik neden merkezdedir?

Bilişim hukukunda yükümlülüğün yerine getirildiğini göstermek, çoğu zaman yükümlülüğün kendisi kadar önemlidir. Aydınlatma yapıldığı, rızanın alındığı, verinin süresi dolduğunda silindiği, erişimin yetkili kişiyle sınırlı kaldığı gösterilebilmelidir.

Bunun tek güvenilir yolu, kontrolün çalıştığı anda kayıt üretmesidir. Sonradan hazırlanan rapor, denetim karşısında aynı ağırlığı taşımaz.

Sonuç

Bilişim hukuku, teknik kararla hukuki kararın aynı anda verilmesini gerektirir. Mevzuatın dağınık yapısı, tek bir uzmanlık alanının tek başına yeterli olmadığı anlamına gelir. Hukuki yorumu yapan ile veri modelini kuran kişinin aynı masada oturması, sonradan düzeltme maliyetini önemli ölçüde düşürür.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.